Απόσπασμα ημερολογίου από το βιβλίο Togu-na του Αλέξη Λυμπέρη στο οποίο περιγράφει το ταξίδι του στο Μάλι της Αφρικής με την Terres d’ Aventure. Ένα ταξίδι που είναι, πλέον, ακατόρθωτο να κάνει κάποιος λόγω των Τζιχαντιστών που δρουν στην περιοχή.
Οδοιπορικό στην περιοχή των Dogon….
6η μέρα 22-12-1999 (Τετάρτη)
Ξύπνησα κατά τις 04.00 π.μ και δεν ξανακοιμήθηκα. Στριφογύριζα μέσα στον υπνόσακο, 05.45 σηκώθηκα και μέχρι τις 06.30 είχαμε ήδη ξεστήσει τις σκηνές.Κάνει ζέστη και αρκεί ένα μακό. Αρχίσαμε την πορεία γύρω στις 7.30. Τα πράγματά μας τα μεταφέρει μια ομάδα γαϊδουριών με τη βοήθεια ενός κάρου. Εμείς κουβαλάμε μόνο ένα σακίδιο με παγούρι, φωτογραφικές μηχανές, αντιανεμικό κλπ.
Ανεβήκαμε σ’ ένα χωριό όπου τρεις γέροντες μας υποδέχτηκαν μπροστά από την Toguna* του χωριού. Αφού ο Ama** μας είπε διάφορα για τις τελετουργίες που δεν πολυκατάλαβα,μας επέτρεψαν να τους φωτογραφίσουμε. Εγώ , σ’ έναν έβγαλα και μια φωτογραφία με την Polaroid και του τη χάρισα. Αφού περάσαμε 1-2 χωριά καταλήξαμε σ’ ένα πλάτωμα για μεσημεριανό φαγητό. Είχε τσάι, πατάτες με σαρδέλες, τυρί (κίτρινο) και μπανάνα ή μανταρίνι. Μέχρι σήμερα προσπαθώ να μην πιω από το φιλτραρισμένο νερό που μας συνοδεύει γιατί το μοιράζουν από μια κανάτα από την οποία είδα να πίνουν ,απευθείας, οι ντόπιοι συνοδοί. Αγοράζω Coca-Cola. Είχα μαζί μου και 2 μπουκάλια εμφιαλωμένο νερό.
Έχω αγωνία αν θα βρω εξώπορτες των Dogon τόσο καλές όσο είχα δει στο ξενοδοχείο μας στο Djenné.
Το βοηθητικό προσωπικό που μας ακολουθεί είναι 7 άτομα.
Όλο το μεσημέρι μια ομάδα 20-30 παιδιών του κοντινού χωριού παρακολουθούσαν τις κινήσεις μας.
Ρώτησα τον Ama αν υπάρχει κανένα βιβλίο με φωτογραφίες από την περιοχή των Dogon. Μου είπε ότι υπάρχει και ότι την τελευταία μέρα θα στείλει κάποιον στη Sanga να μου το φέρει και αν μου αρέσει θα το πάρω.***
Δίπλα μας υπήρχαν αγροί με κρεμμύδια ****και γυναίκες που μετέφεραν νερό με κολοκύθες από μια γούρνα σκαμμένη μέσα στο έδαφος, που είχε κροκόδειλους, για να ποτίσουν.Πήγα προς τα εκεί με την Polaroid . Μετά από διαπραγματεύσεις τους έβγαλα 3 φωτογραφίες. Μία σ’ ένα αγοράκι, μία σε μητέρα μ’ ένα μικρό στην αγκαλιά και μία σε μια γριά μ’ ένα ή δύο παιδιά δίπλα. Τους τις χάρισα και ήσαν πανευτυχείς. Σε ανταπόδοση κάθισαν και τους φωτογράφισα με τη δική μου μηχανή.
Μετά τις 15.00 συνεχίσαμε την πορεία μας και κατευθυνθήκαμε προς το χωριό Tiogou, όπου θα διανυχτερεύαμε. Στη διαδρομή περάσαμε από ένα στενό, κατηφορικό φαράγγι , πλάτους 1 μέτρου το πολύ. Ήταν σαν να έχει κοπεί το βουνό στα δύο με μαχαίρι. Πολύ εντυπωσιακό θέαμα.
Διασχίζοντας το χωριό, είδαμε ότι τα χωράφια με τα κηπευτικά ήταν περιφραγμένα επειδή στην περιοχή κυριαρχεί η κτηνοτροφία. Έτσι προστατεύονται από τα ζώα.Πριν φτάσουμε στο χώρο της κατασκήνωσης, διασχίσαμε το χωριό. Το πιο εντυπωσιακό που είδαμε ήταν μια Toguna που στηριζόταν σε χτιστές χοντρές κολόνες αντί για τοίχους.Όταν τελικά φτάσαμε στην κατασκήνωση , είχαν ήδη στηθεί οι σκηνές μας κάτω από πυκνό φύλλωμα δέντρων. Μύριζε όμως άσχημα γιατί όλοι οι κατασκηνωτές χρησιμοποιούσαν το γειτονικό χώρο σαν W.C.
Για βραδινό είχε σούπα, κρέας κοκκινιστό (μοσχάρι) με μακαρόνια, χουρμάδες και τσάι.
Ο Ama μας είπε ότι στο χωριό είχε πεθάνει μια γριά 70 χρονών. Θα την έθαβαν σένα σπήλαιο και μετά θα έκτιζαν την είσοδο. Όταν πεθάνει ένας άνδρας η κηδεία διαρκεί τρεις μέρες και αρχίζει το απόγευμα, ενώ όταν πεθάνει μια γυναίκα διαρκεί δύο και αρχίζει μετά το δείπνο.
Πήγαμε στην επικήδεια τελετή η οποία άρχισε όταν έφθασαν τα τύμπανα. Ταυτόχρονα τραγουδούσαν. Έλεγε ένας έναν στίχο και μετά όλοι μαζί τον επαναλάμβαναν. Οι γυναίκες είχαν παραταχθεί σε δύο τοίχους, περίπου ο ένας απέναντι από τον άλλον, σαν χορός αρχαίας τραγωδίας. Κρατούσαν στα χέρια τους μικρές κολοκύθες γεμάτες χαλίκια (σαν μαράκες) και ραβδάκια με τρίχες στις άκρες καθώς κουνούσαν ρυθμικά το σώμα τους. – Ο Ama μας είχε πει να μην τραβήξουμε φωτογραφίες με φλας. – Αργότερα , θ’ άρχιζαν να χορεύουν με μάσκες όμως επειδή η ώρα είχε φθάσει 23.30 όλοι ήθελαν να φύγουν. Έτσι , δυστυχώς έφυγα και γω. Η τελετή είχε αρχίσει με πυροβολισμούς. Τουλάχιστον μέχρι τις 06.00 το πρωί ακούγαμε τύμπανα και τραγούδια, Τη νεκρή δεν την είδαμε.
Προηγουμένως, ήμασταν σε μια μικρή πλατεία κοντά στο χώρο της τελετής. Απέναντί μας ήσαν γυναίκες διαφόρων ηλικιών που δεν τις βλέπαμε στο σκοτάδι. Γελούσαν και δεν έδειχναν καθόλου λυπημένες για το θάνατο. Ο Ama μας είπε ότι έλεγαν ότι μια και το χωριό είχε πολλές γυναίκες, αν δεν είχε κανένας από εμάς, να μας δώσουν μία.
Κοιμήθηκα στις 24.00 με τα ρούχα έξω από τον υπνόσακο.
Σημειώσεις
* Togu-na στη γλώσσα των Dogon είναι το σπίτι του Λόγου, το κέντρο της κοινωνικής και πολιτικής ζωής του χωριού, σ όλη την περιφέρεια των Dogon. Σ αυτή συνεδριάζει το συμβούλιο του χωριού που αποφασίζει για κάθε δραστηριότητα. Είναι κατασκευασμένο από κολόνες ξύλου ή πέτρες, χαμηλό.
** Ama: Είναι ο ντόπιος ξεναγός
*** Το βιβλίο δεν ήρθε στα χέρια μου γιατί ξέχασα εντέλει να το ζητήσω
**** Πολλές οργανώσεις για να βοηθήσουν οικονομικά τους ανθρώπους εκεί , τους είχαν προτείνει να φυτεύουν κρεμμύδια που δεν χρειάζονταν πολύ νερό για ν’ αναπτυχθούν.
